Net zoals andere websites maken ook wij gebruik van cookies (en daarmee vergelijkbare technieken) om het bezoek van onze website voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken. Bovendien kunnen wij en derde partijen hiermee eventueel advertenties aanpassen aan jouw interesses en kun je informatie delen via social media. Door verder gebruik te maken van deze website ga je hiermee akkoord.

 
 

The Times They Are a-Changin’

De afgelopen week werd er in een aflevering van De Wereld Draait Door teruggekeken op het afgelopen jaar. Het ging vooral over verdergaande emancipatie van vrouwen en minderheden. Dit is zichtbaar in ontwikkelingen zoals #metoo en de zwartepietendiscussie, maar ook in een toenemende onzekerheid over hoe we elkaar kunnen en mogen benaderen. Ik zie deze ontwikkelingen als voorlopers van een samenleving waarin cybernetica een prominente rol zal moeten spelen. Om dat te onderkennen moet je ze echter wel in een breder kader plaatsen dan in DWDD gebeurde.

In zijn magnum opus “De logica van het gevoel” liet de filosoof Arnold Cornelis op overtuigende wijze zien dat onze menselijke geschiedenis opvallende gelijkenissen vertoont met de levensloop van elk individu. Het is moeilijk om de 800 pagina’s van Cornelis recht te doen in een enkele blog, maar in het kort komt het neer op het volgende. Iedereen begint zijn leven in het zogenaamde natuurlijke systeem, waarin je je (als het goed is) beschermd weet door het gezin waarin je opgroeit. De puberteit is de overgang naar de tweede fase in onze levens, waarin onze eigen bekwaamheid centraal komt te staan. We leren een beroep dat zich kenmerkt door een specifieke verzameling van regels, kennis en kunde en gaan daarmee zelf de wereld om ons heen beïnvloeden. Via de midlifecrisis belanden we tenslotte in de derde en laatste fase van ons leven, waarin we vaak fundamentele keuzes maken over wat we uiteindelijk wel en niet belangrijk vinden. Vóór de midlifecrisis verwerven we op creatieve wijze onze eigen plek binnen de normen van de organisaties om ons heen; na de midlifecrisis sturen we onze eigen levens meer en meer op basis van onze eigen kernwaarden.

Onze gezamenlijke geschiedenis kent een soortgelijke ontwikkeling. Onze “culturele puberteit” vinden we terug in de wetenschappelijke zowel als de Franse revolutie. Zowel het begrip “waarheid” als de willekeur van de koning werden met deze revoluties aan banden gelegd: voor het eerst in de geschiedenis ontstonden er algemene regels en normen die voor iedereen zouden moeten gelden. En nog steeds wordt onze samenleving gekenmerkt door regels. Door beleid in organisaties, door wetgeving op nationaal en internationaal niveau, door geschreven en ongeschreven regels die onze cultuur kenmerken.

Al deze regels hebben ons veel goeds gebracht. Ze zijn een voorwaarde geweest voor onze toenemende beschaving. Maar geen voldoende voorwaarde. Er is meer nodig. En dat is wat we sinds de Tweede Wereldoorlog meer en meer zien gebeuren. We zitten midden in onze “culturele midlifecrisis”. We hebben niet meer genoeg aan normen, maar we eisen ook dat er gestuurd gaat worden op onze waarden. En daarvoor zijn normen, regels en wetten te star; er zit geen flexibiliteit, geen leervermogen in.

Anders dan normen, worden onze waarden gestuurd door ons menselijke vermogen tot aanpassing. En die behoefte tot aanpassing wordt aangewakkerd door onze emoties, dezelfde emoties die we ook in een #metoo- en in een zwartepietendiscussie tegenkomen. Die behoefte tot aanpassing is een behoefte aan zelfsturing, een behoefte om onze eigen levens richting te geven.

Emancipatie is meer dan ieders persoonlijke vrijheden en rechten. De maatschappelijke discussie gaat over meer dan de som van alle individuen. De vraag gaat uit naar een maatschappij die zodanig is ingericht dat ieders persoonlijke keuzes zo goed en zo eerlijk mogelijk worden ondersteund. Net zoals een werkeloosheidsuitkering een maatschappelijke variant is van de geborgenheid van het natuurlijke systeem, net zoals ons rechtssysteem helpt als individuele regelsystemen botsen, zo hebben we nu behoefte aan systemen die mensen helpen met hun zelfsturing.

Laat cybernetica nu net de wetenschap zijn die je van alles kan vertellen over regelsystemen, over controlemechanismen, over zelfsturing. Zowel over de wetmatigheden die we daarover in mens en maatschappij kunnen vinden, maar ook over het vormgeven van de systemen waar de maatschappelijke discussie nu om vraagt.

Onze midlifecrisis is gaande. Een revolutie in ons denken is onherroepelijk. Met de beschikbare kennis van cybernetica kunnen we dit in goede banen leiden. Dat lijkt mij persoonlijk een beter idee dan doormodderen totdat de guillotines uit de mottenballen worden gehaald.

 
Copyright © 2019
Website laten maken door Modual | Open cookie voorkeuren