Net zoals andere websites maken ook wij gebruik van cookies (en daarmee vergelijkbare technieken) om het bezoek van onze website voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken. Bovendien kunnen wij en derde partijen hiermee eventueel advertenties aanpassen aan jouw interesses en kun je informatie delen via social media. Door verder gebruik te maken van deze website ga je hiermee akkoord.

 
 

Op sterven na dood. Maar het leeft

Afgelopen week presenteerde Lodewijk Asscher bij Pauw een voorstel om de pensioenleeftijd langzamer te verhogen dan tot nog toe bedacht. Het gaat mij in deze blog niet om dat plan. Ook wil ik gelijk benadrukken dat het niet mijn bedoeling is om Asscher of de PvdA in een kwaad daglicht te zetten. Ik vind zowel de man als het plan best sympathiek en ik wil niet dat je de rest van dit verhaal per ongeluk zou lezen als een poging om de PvdA het laatste zetje richting de afgrond te geven.

Afijn, Asscher dus. Ik zag een man die hard zijn best deed om zijn eigen politieke carrière zowel als zijn partij nieuw leven in te blazen. Jeroen Pauw was natuurlijk kritisch. Hoe kon het zijn dat Asscher nu met een plan kwam dat afweek van de pensioenplannen die hij had ontworpen en gesteund toen hij nog in het kabinet zat?

Ik zag niet alleen die twee mannen, maar ik zag in hun gedrag nog twee andere levende systemen aan het werk. Aan de ene kant de PvdA, aan de andere kant het tv-programma Pauw. “Levende systemen?”, zul je misschien zeggen. “Waar heb je het over?” Natuurlijk bedoel ik niet dat je met een politieke partij een biertje kunt gaan drinken en een gesprek kunt voeren. Ik noem iets een levend systeem als het zichzelf in stand kan houden in onvoorziene omstandigheden. Dit wordt ultrastabiliteit genoemd en is een eigenschap die we zien bij planten, dieren en mensen. Bananen groeien naar het licht toe, hazen slaan op de vlucht als ze een vos opmerken en mensen remmen als ze de auto voor zich vaart zien verminderen. Om nog maar te zwijgen over het kunstje dat warmbloedige dieren zoals wijzelf onze binnentemperatuur constant weten te houden, zelfs als het om ons heen kouder wordt.

En naast mens, dier en plant zijn er dus nog veel meer ultrastabiele systemen. Je gezin, je familie, de bakker op de hoek, het bedrijf waar je voor werkt, onze regering, landen. Noem maar op. En dus ook een politieke partij en ook een tv-programma. En wat ultrastabiele systemen het liefst willen (de naam zegt het al) is stabiliteit. Als het even kan blijven ze in gebaande paden lopen. Ze gaan alleen andere dingen doen als de omstandigheden ze daar toe dwingen. Hoe ernstiger de bedreiging, hoe meer ze bereid zullen zijn te doen. Als het puntje bij paaltje komt gaat het ze zelfs alleen maar om overleven.

Het is geen geheim dat de PvdA in zwaar weer verkeert. Die politieke partij is wel op het punt aangekomen dat overleven hoog op de agenda staat. En natuurlijk komt Asscher (of liever gezegd het systeem waar hij deel van uitmaakt) dan met nieuwe plannen op de proppen. Voor het ultrastabiele systeem is alles geoorloofd om mensen weer voor de partij te winnen. Het systeem kan zich niet langer veroorloven om consequent te zijn ten opzichte van eerdere standpunten, anders zou het dat zeker doen. Natuurlijk beroept Asscher zich op voortschrijdend inzicht, maar een belangrijk deel van de waarheid is dat niet Asscher, maar “de PvdA aan het woord is”. Het systeem is maar al te vaak de baas en mensen zijn radertjes in dat systeem. En ook maar al te vaak willozer dan ons lief is. Een politicus heeft idealen, een politieke partij niet.

Ik weet zeker dat er lezers zijn die dit allemaal wat ver vinden gaan. Maar ik zal een eenvoudig voorbeeld geven dat velen van jullie uit je dagelijkse praktijk kunnen herkennen. Een voorbeeld waaruit blijkt dat je, zodra je ‘s ochtends op kantoor verschijnt, net zo willoos kunt worden als ik Asscher hierboven afschilder.

Als je vandaag de dag in een grote organisatie werkt, dan is de kans erg groot dat er in jouw organisatie aan heel veel projecten tegelijk wordt gewerkt. Onze ambities kennen geen grenzen en we starten project na project op. Hier doen we allemaal aan mee en we stellen het in de regel niet ter discussie. Het is echter ook een simpel feit dat de staande organisatie die enorme hoeveelheid projecten gewoon niet aankan. Het merendeel van de projecten zal niet aan de staande organisatie opgeleverd gaan worden, hoe interessant en belangrijk elk afzonderlijk project ook is.

Om aan te geven hoe vreemd deze situatie is, wil ik dat je je nu voorstelt dat je vier vrienden uitnodigt voor een broodmaaltijd. Ze zouden je voor gek verklaren als je tweehonderd boterhammen voor ze zou smeren. Hoe lekker elke boterham ook belegd is, en hoe fantastisch je iedere variatie ook aan zou kunnen prijzen, met zijn vijven krijg je gewoon geen tweehonderd boterhammen op. Niemand zou dit in het dagelijks leven ooit doen. Toch zijn de projecten en de boterhammen logisch gezien volledig vergelijkbaar. Dit voorbeeld laat zien dat we letterlijk anders kunnen gaan denken als we actief zijn in een ultrastabiel systeem. Zonder dat we het beseffen. We verdedigen die gedachtegang zelfs als rationeel. De dynamiek binnen een ultrastabiel systeem maakt dat we vaak minder “in control” zijn dan we denken.

De titel. Op sterven na dood. Slaat dat op de PvdA? Het zou kunnen.

Maar als ik jou was zou ik me meer zorgen maken over je eigen organisatie. Die leeft. Nog wel.

 
Copyright © 2019
Website laten maken door Modual | Open cookie voorkeuren